Miejscowość powstała nie prędzej jak w XVI wieku. W 1502 roku mieszczanie zgorzeleccy wybudowali nad Stawem Tartacznym (niegdyś zwał się on Staw Kuźniczy) kuźnię żelaza, wokół której ukształtowała się z czasem niewielka osada hutników i węglarzy. Przybyli tu również chłopi z okolicznych wiosek. Uznano ich za "gości" (hospites). Chłopi mogli więc liczyć na pewien okres wolny od świadczeń na rzecz miasta Zgorzelec. Stary Węgliniec powoli, lecz stopniowo, rozrastał się. W 1514 roku zarejestrowano we wsi 4 gospodarstwa płacące czynsz, w 1515 r. było ich już 9, 1518 r. - 10, 1519 r. - 11, 1523 r. - 13.

    Wspominana kuźnia miejska 21 września 1507 roku została sprzedana za 600 grzywien Mathesowi Spechtowi z Bielawy Dolnej. Mistrz Specht otrzymał zezwolenie na budowę przy kuźni młyna i stawu rybnego, a ponadto zwolniono go na dwa lata od podatków. Rada miejska poszła nowemu właścicielowi huty daleko "na rękę", zapewniając mu również "czog", czyli darmowy zaprząg. W rachunkach czynszowych z 1510 roku jako właściciel huty figuruje Hans Specht, syn Mathesa. Z późniejszych źródeł (1516) wynika, iż kuźnia w Starym Węglińcu miała dwóch posiadaczy - Hansa Spechta i Andrzeja Herricha (lub Heinricha). Jednak w 1520 roku Herrich odsprzedał swój udział Spechtowi za 500 grzywien. Węgliniecką hamernię nad Stawem Tartacznym zamknięto w 1709 roku. W latach 40. i 50. XVIII wieku działał w Starym Węglińcu jeszcze drugi niewielki zakład hutniczy, który należał do rodziny von Meyer-Knonow z Okrąglicy. Produkcję żelaza zakończono w nim około 1760 roku.

    W 1513 roku biskup miśnieński, biorąc pod uwagę prośby mieszkańców Starego Węglińca, zezwolił na budowę we wsi niewielkiego kościółka. Ów dokument wywołał niemało dyskusji badaczy. Pastor Alfred Zobel (proboszcz węgliniecki z lat 1892-1902), skądinąd doskonały znawca dziejów Górnych Łużyc, stwierdził iż zezwolenie biskupa Jana pozostało jedynie na papierze, bez wprowadzania jego zaleceń w czyn. Zdaniem Zobla kościół w Starym Węglińcu wybudowano dopiero w 1562 roku. Pogląd ten przyjeli późniejsi autorzy bez zastrzeżeń. Jednakże w świetle najnowszych materiałów należy uznać, iż świątynia katolicka w Starym Węglińcu istniała od co najmniej 1518 roku. Gruntowna przebudowa kościoła w Starym Węglińcu miała miejsce w 1687 roku, kiedy to drewnianą konstrukcję zastąpiła murowana. W 1736 roku utworzono parafię węgliniecką na mocy decyzji elektora Fryderyka Augusta II z 31 grudnia 1735 roku. Do tego czasu kościół w Starym Węglińcu podlegał proboszczowi Czerwonej Wody.

    Trudno powiedzieć, jak na tę miejscowość wpłynęły lata wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Żródła dotyczące tego okresu są bardzo lakonoiczne. Więcej doniesień pochodzi z czasów wojny siedmioletniej. 23 listopada 1758 roku Stary Węgliniec opanował pruski pułk piechoty Bredowa. 7 września 1759 roku zjawiło się tu 12 tys. żołnierzy cesarski pod wodzą generała Weisera. 13 października 1760 roku we wsi rozbiło obóz 6 regimentów z altylerią generała Reida.

    Ciągłe przemarsze wojsk wywołały drożyznę i głód. Jeszcze w 1761 roku korzec żyta kosztował 14-16 talarów, w marcu 1762 roku - 24-26 talarów, a już w czerwcu tegoż samego roku - 40 talarów. Tylko we wrześniu 1762 roku mieszkańcy Starego Węglińca musieli zapłacić Prusakom 872 talary kontrybucji. Równie srogo obeszła się z opisywaną miejscowość kampania 1813 roku. od marca do maja rabowali we wsi Prusacy pospołu z Rosjanami. 23 maja zdążyli wpaść do Starego Węglińca kozacy, a już 25 maja rekwirowari co popadło żołnierze francuscy z korpusu Neya. Na początku czerwca w tych samych celach odwiedziła Stary Węgliniec także gwardia. Straty mieszkańców z tytułu przymusowych dostaw dla wojska w lecie 1813 roku oszacowano na 3297 talarów. Zimą 1813/1814 r. Ściągnięto stąd kontrybucję dla Bluchera w wysokości 746 talarów.

    Po zakończeniu II wojny Światowej w Starym Węglińcu osiedlili się repatrianci zza Buga. Pochodzili oni z miejscowości Kochawina i Ruda, wychodzących przed 1939 r. do województwa stanisławowskiego. Ludność została także przesiedlona z terenów dzisiejszego województwa wielkopolskiego.*

Źródło : Dzieje Puszczy Zgorzelecko-Osiecznickiej (Waldemar Bena)

*Informacje Administratora